صحیفه سجادیه کتابی حاوی ۵۴ دعا از امام سجاد (ع) است. این کتاب پس از قرآن و نهج البلاغه مهم‌ترین میراث مکتوب شیعه به حساب می‌آید و به نام‌های خواهر قرآن و «انجیل اهل بیت» نیز مشهور است. صحیفه مانند قرآن و نهج‌البلاغه از نظر فصاحت و بلاغت مورد توجه قرار گرفته است. امام سجاد (ع) بسیاری از معارف دینی را در دعاهای خود بیان می‌کند.

صحیفه سجادیه تنها شامل راز و نیاز با خدا و بیان حاجت در پیشگاه وی نیست، بلکه مجموعه‌ای مشتمل بر بسیاری از علوم و معارف اسلامی است که در آن مسائل عقیدتی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و پاره‌ای از قوانین طبیعی و احکام شرعی در قالب دعا بیان شده است.

در بخش ارتباط با خداوند طبق مقتضای زمان‌های مختلف و احوال گوناگون دعاهایی بیان شده است، برخی دعاهای آن به صورت سالانه، همچون دعای عرفه و وداع ماه رمضان، و برخی ماهانه، مانند دعای دیدن هلال، و برخی هفتگی و برخی برای هر شبانه روز قرار داده شده است.

دعای چهل و چهارم صحیفه سجادیه از دعاهای مأثور از امام سجاد (ع) که آن را می‌خواند. امام سجاد (ع) در این دعا وظایف مؤمن واقعی را بیان می‌کند و از خدا درخواست دارد که از شرّ شیطان در امان باشد.

حضرت زین‌العابدین در ابتدای این دعا، خدا را به دلیل دادن مقام شکر به بندگان سپاس‌گزار است و از خدا درخواست پاک شدن گناهان و رسیدن به مقام صالحان را دارد.

آنچه پیش رو دارید گزیده‌ای از سخنان حضرت آیت اللّه علامه مصباح یزدی در دفتر مقام معظم رهبری است که در سال ۸۷ ایراد شده است. قسمت هفدهم آن را با هم می‌خوانیم:

رسیدگی به همسایگان، وظیفه مسلمانان

«وَ وَفِّقْنَا فِیهِ لِأَنْ نَصِلَ أَرْحَامَنَا بِالْبِرِّ وَ الصِّلَةِ، وَ أَنْ نَتَعَاهَدَ جِیرَانَنَا بِالْإِفْضَالِ وَ الْعَطِیَّةِ، وَ أَنْ نُخَلِّصَ أَمْوَالَنَا مِنَ التَّبِعَاتِ، وَ أَنْ نُطَهِّرَهَا بِإِخْرَاجِ الزَّکَوَاتِ»

امام سجاد (ع) در دعای ورود به ماه رمضان پس از درخواست توفیق، برای انجام نماز به آن صورتی که مطلوب الهی است، به وظایف مالی اسلام، توجه می‌فرماید. در آغاز، مسئله صله رحم و سپس رسیدگی به همسایگان، و بعد از آن سایر وظایف مالی و انواع زکات‌ها و حقوق مالی که بر اموال انسان تعلق می‌گیرد، را مطرح می‌فرمایند.

قرآن کریم پس از رسیدگی به اقوام و خویشاوندان، به رعایت حال همسایگان سفارش فرموده: «وَ الْجارِ ذِی الْقُرْبی وَ الْجارِ الْجُنُبِ» ۱ هم همسایه نزدیک و هم همسایه دور، هم خویش و هم بیگانه، از کسانی هستند که ما موظف هستیم به آنها رسیدگی کنیم. اما آیا این وظیفه نیز، وظیفه واجب شرعی است یا از اوامری است که نظیر آن را درباره بسیاری از مستحبات داریم؟ حقیقت آن است که در بیانات تربیتی قرآن و اهل بیت (ع) بین این دو تفکیک نشده است.

شاید به این علت باشد که ما نیز در مقام عمل، نباید بین واجب و مستحب مؤکّد، حجاب و مرزی قرار دهیم و تنها به فکر انجام تکلیف واجب باشیم. آن‌چه آشکار است رعایت حقوق همسایگان در قرآن و بیانات ائمه اطهار (ع) مورد سفارش است و از آزار و اذیت آنان نیز به شدت نهی شده است. رفتار دو همسایه با یکدیگر با یکدیگر هم می‌تواند بسیار مفید و مؤثر برای همدیگر باشد، و هم می‌تواند اسباب زحمت، نگرانی، دلخوری، آزردگی و حتی دشمنی را فراهم کند.

امیرالمؤمنین (ع) از رسول اکرم (ص) نقل می‌فرماید: «ما زالَ جَبْریِیلُ یُوصِینِی بِالْجَارِ حَتَّی ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَیُوَرِّثُه» آنقدر جبرئیل به رعایت حال همسایه سفارش می‌کرد که من گمان کردم برای همسایه نیز سهم‌الارثی قائل خواهد شد.

رسیدگی به همسایه‌ی نیازمند و محتاج اگرچه واجب شرعی نباشد، اما باید از خمس و زکات به آنها کمک کرد. در زمان ما کمیته امداد، یا سازمان بهزیستی، به اینگونه افراد کمک می‌کنند اما اگر انسان بداند همسایه‌ای هست که به او رسیدگی نشده و اکنون نیازمند است، و خطری متوجه اوست، حتی اگر احتمال خطر و خوف آسیب باشد، در اینجا بعید نیست فتوای فقهی نیز کمک به چنین همسایه‌ای را واجب بداند. از جنبه‌ی اخلاقی، مسلمان موظف است که از حال همسایگان اطلاع داشته باشد تا اگر زمانی نیازی داشته باشند، از آنان غافل نباشد.

بی‌توجهی به همسایه، هم سنگ کفر

داستان مرحوم بحرالعلوم رضوان الله علیه با مرحوم صاحب مفتاح الکرامة، آشکارا اهمیت این مسئله را نشان می‌دهد. سید محمد جواد عاملی صاحب مفتاح الکرامة از بزرگان و علمایی است که خدمت بسیار بزرگی به فقه نموده است. صاحب مفتاح الکرامة اهل جبل عامل لبنان و شاگرد مرحوم سیدبحرالعلوم رضوان الله علیه در نجف بود. سیدبحر العلوم مقامات بسیار عالی نیز داشته و معروف است که خدمت وجود مقدس ولی عصر اروحناه فداه مشرف می‌شده است.

مرحوم بحرالعلوم زمانی ایشان را خصوصی خواسته و به ایشان با ناراحتی تذکر می‌دهد که: «شنیده‌ام همسایه‌ات در وضعیت بسیار بدی قرار دارد. مگر به او رسیدگی نمی‌کنید؟» چون لحنی که مرحوم سید بحرالعلوم به ایشان می‌فرماید، لحن توبیخ بوده است. صاحب مفتاح الکرامة با اضطراب سوگند یاد می‌کند که از وضعیت آن همسایه اطلاع نداشته و نمی‌دانسته که ایشان گرفتاری دارد. مرحوم بحرالعلوم به ایشان می‌فرمایند: «اگر از وضعیت همسایه محتاج، اطلاع می‌داشتی و رسیدگی نمی‌کردی که کافر می‌شدی.

من می‌گویم چرا نباید اطلاع داشته باشی؟» سپس سید بحرالعلوم یک سینی غذا را تهیه و به همراه سکه‌های طلا به صاحب مفتاح الکرامة داده و می‌گوید: «خودت این سینی غذا و طلاها را برمی‌داری و به منزل همسایه‌ات رفته و می‌نشینی تا این غذا را بخورد و سپس باز می‌گردی» سید جواد عاملی دستور سیدبحر العلوم را اطاعت کرده و غذا را به نزد همسایه خود می‌برد. مرد همسایه وقتی سینی غذا را می‌بیند، تعجب کرده و می‌گوید: «به چه مناسبت شما این غذا و پول را آوردید؟»

صاحب مفتاح الکرامة گفت: «شما اصرار نکن» همسایه گفت: «تا نگویید من از این غذا استفاده نمی‌کنم.» سید جواد عاملی نیز حقیقت را می‌گوید. این جمله سیدبحر العلوم که می‌فرماید: «اگر می‌دانستی که همسایه شما احتیاج دارد و رسیدگی نمی‌کردی، کافر می‌شدی» نشانه اهمیت اسلام برای رسیدگی به همسایه است.